Bach, Britten en een begaafd brein (III)

Blijvende gevolgen

Die informatie die door je hersenen heenvliegt, heeft een pad nodig. Dat pad wordt gevormd tussen hersencellen, (neuronen), door axonen. (zie Met je viool op een geitenpaadje) Hoe meer verbindingen er gevormd worden, hoe meer informatieoverdracht er plaats kan vinden, en hoe steviger en meer beschermd die verbindingen worden, hoe sneller de informatieoverdracht kan zijn.

Bij alles wat we leren, worden verbindingen gemaakt tussen neuronen. Wanneer we iets vaak oefenen, blijven die verbindingen bestaan. Doen we dat niet, worden de verbindingen niet meer gebruikt, dan vervallen zij weer.

Als we dan in acht nemen dat alle delen van de hersenen betrokken zijn bij het maken van muziek, dan ligt het voor de hand dat er ook veel blijvende verbindingen worden gelegd. Dit blijkt ook zo te zijn. Bij mensen, en zeker ook al bij kinderen, die muziek maken, blijken er verbindingen te zijn die anderen niet hebben. Meer verbindingen, langere verbindingen en effectievere verbindingen. Het bijzondere is dat die verbindingen niet alleen invloed hebben op het maken van muziek, maar ook op andere gebieden.

Zo ontdekte professor en psychiater James Hudziak van de universiteit van Vermont dat de cortex op verschillende plaatsen dikker wordt. De hersenen groeien dus echt door het maken van muziek.

Verder blijkt dat oudere kinderen die muziek maken meer en sterkere verbindingen hebben tussen twee taalgebieden in het brein, het gebied van Wernicke, dat achteraan in de temporale cortex zit, en het gebied van Broca, dat zich aan de voorzijde bevindt. Het gebied van Wernicke is betrokken bij het begrijpen van taal, het gebied van Broca bij de taalproductie. Wanneer die twee gebieden beter met elkaar communiceren, heeft dat een positieve invloed op de taal van het kind.

Bij jonge kinderen die muziek maken groeit een ander belangrijk onderdeel van de hersenen: de hersenbalk. De hersenbalk vormt de verbinding tussen de linker en de rechter hersenhelft. Beide helften hebben een andere functie. De linker hersenhelft is actiever bij o.a. taal, rekenen, logica, spraak, ordening en details, terwijl de rechter hersenhelft meer actief is bij bijvoorbeeld het verwerken van beelden, kleuren, en patronen, en bij muziek (!), humor, intuitie, en het leggen van verbanden.

Nou is het zo dat beide hersenhelften belangrijk zijn bij leren, en wie beide hersenhelften gebruikt, onthoudt 5 tot 10 keer beter. Wanneer dus die verbinding tussen beide hersenhelften in volume en effectiviteit toeneemt, komt dat niet alleen de muziek, maar ook al het andere leren ten goede.

Bach, Britten en een begaafd brein (II)

Over de meerwaarde  van muziekonderwijs aan cognitief getalenteerde kinderen

Mijn zoektocht naar wat er gebeurt in je hersenen als je muziek maakt, hoe je daarvan groeit en waarom muziekonderwijs nou juist zo belangrijk is voor hoogbegaafde kinderen.

Druk verkeer in ons hoofd

Onze hersenen hebben het druk. Wat we ook doen, er is activiteit, die de laatste jaren zichtbaar kan worden gemaakt met technieken als MRI en EEG. Met behulp van deze technieken kon men erachter komen dat er verschillende gebieden zijn die op verschillende momenten extra actief zijn. Een aantal belangrijke gebieden die we onderscheiden zijn te zien in de volgende figuur.

1. Frontale cort:ex Dit gebied is betrokken bij o.a. spraak en motoriek, maar ook bij planning en organisatie.

2. Pariëtale cortex: Dit gebied is actief bij redeneren en hoofdrekenen. Ook worden hier de verschillende zintuigelijke waarnemingen samengevoegd. Bovendien bevindt zich hier de primaire gevoelscortex.

3. Occipitale cortex: Het gebied helemaal achteraan in de hersenen is actief bij het ontvangen en verwerken van visuele informatie.

4. Temporale cortex: Dit gebied is betrokken bij de werking van het geheugen, taal en gehoor.

5. Cerebellum, ofwel de kleine hersenen. Dit gebied is mede verantwoordelijk voor de coördinatie van bewegingen en voor automatische bewegingspatronen.

Dat gebieden actief zijn, is te zien met behulp van bovengenoemde technieken. Wetenschappers lieten mensen activiteiten verrichten terwijl ze in de hersenen mee konden kijken. Bij het maken van muziek bleek er iets bijzonders te gebeuren: ALLE delen van de hersenen waren actief. En niet om de beurt, maar allemaal tegelijk. Wanneer we daar over nadenken is dat ook wel logisch. Wanneer je muziek maakt, ben je bezig met een motorische activiteit, die als je goed oefent na verloop van tijd deels automatisch gaat, met je zicht (muziek lezen, kijken wat je met je handen doet) met je redeneervermogen (hoe lang duren noten ten opzichte van elkaar? Hoe los je bepaalde motorische moeilijkheden op, maar ook: Dit stuk is geschreven door Bach, en moet dus niet romantisch worden uitgevoerd), uiteraard met je gehoor, maar ook met je gevoel, want muziek roept emoties op.

Al die gebieden zijn actief en betrokken op het moment dat je muziek maakt, en informatie vliegt van de ene kant van je hersenen naar de andere kant.

Bach, Britten en een begaafd brein (I)

Ik zing.

Ik zing al 27,5 jaar bij hetzelfde koor, Cantorij Emmeloord. Hoewel ik niet meer in de buurt woon, heb ik nog geen afscheid kunnen en willen nemen van dit koor, en dus reis ik, zij het niet elke week, met het openbaar vervoer twee uur heen en twee uur terug om anderhalf uur te zingen.

Toen ik 17 was, zongen we dit stuk: Yif ic of Luv can, (opname van een ander koor) van Benjamin Britten. Ik kan me herinneren dat we met dit stuk begonnen en dat ik min of meer in paniek was. Ik kon geen touw vastknopen aan alle akkoorden, en hoe kun je nou ooit weten wat de volgende toon moest zijn als er totaal geen samenhang in zit? 

Na verloop van tijd konden Wij van de Cantorij dit stuk zingen. De onsamenhangende brij van noten en akkoorden leek steeds logischer te worden, en wanneer ik er een beetje naast zat, hoorde ik dat en kon ik mezelf corrigeren. Inmiddels is het 25 jaar later, en ik kan het stuk na al die tijd nog steeds meezingen. Sterker nog, ik ben gaan houden van de muziek van Britten en andere moderne componisten zoals Arvo Pärt, Herbert Howells, en Francis Poulenc, 

Hoe kan het dat iets dat ik voorheen herrie vond, geen muziek in ieder geval, een onbegrijpelijke soep van klank, nu zo logisch klinkt? Er moet in de tussentijd iets gebeurd zijn in mijn hersenen. En dat heeft niet per definitie te maken met ouder worden, want als ik deze muziek aan iemand laat horen die nog nooit Britten heeft gehoord, dan is de reactie hetzelfde als die van mij toen ik 17 was. Het heeft iets te maken met leren.

Mijn kinderen zingen niet, die spelen viool en cello. In hun leerproces valt me van alles op. Hoe ze oefenen, waar ze tegenaan lopen, waar ze moeite mee hebben, en hoe ongelooflijk veel ze er van leren en hoe ontzettend veel plezier ze erin hebben.

Ik vroeg me af wat de meerwaarde was van muziekonderwijs, met name voor begaafde kinderen en heb hier een klein onderzoek naar gedaan en een verslag van geschreven. 

Net als met mijn essay zal ik de komende dagen stukjes van mijn verslag op mijn blog zetten. Van harte welkom om met me mee te lezen!

Tipje van de sluier: Die meerwaarde is er!